یکی از زیباترین و با دوام ترین گیاهانی که برای منازل و محل کار مناسبه , گل های ارکیده ست . دلیل محبوبیت بالای این گل ها , زیبایی اونها , تنوع رنگ بسیار زیاد , دوام خیلی زیاد و طولانی بودن دوره گل دهی و از همه مهم تر , ساده بودن نگهداری از اونهاست . گیاه ارکیده نیاز به مراقبت چندانی نداره و در هفته یکبار آب دادن تمام نیازهاش رو برطرف میکنه . این گیاهان بر خلاف سایر گیاهان معمولی , در خاک رشد نمیکنن . بلکه در خاکی که تشکیل شده از خرده های چوب , رشد میکنن که به بارک Bark معروفه . در زیر به ترتیب تمام ریزه کاریهای نگهداری از گیاه ارکیده رو آموزش میدم :

 

انتخاب گیاه ارکیده :
گلدان های زیبای ارکیده , در نگاه اول شاید هیچ ایرادی نداشته باشن و خرید اونها هم ساده باشه و یکی رو بر می دارین و پولش رو میدین و تمام . اما به همین سادگی ها هم نیست . نکاتی رو در هنگام خرید باید توجه داشته باشید . یکی از اونها سالم بودن ریشه های بیرونی گیاه یا ریشه های هوازی هست . به این ریشه ها خوب دقت کنید ! ریشه ها باید رنگ نقره ای براق داشته باشن و شکسته و خشک شده و ترک خورده نباشن . ظاهر سالمی داشته باشن . نکته دوم برگ های گیاه ارکیده هست . برگ ها نباید چروک باشن و افتاده . یک گیاه ارکیده سالم , برگ های کلفت و براق و سالم و سفتی داره . نه شل و وا رفته و چروک خورده . و نکته سوم گل ها هست . حتمن ارکیده ای رو بخرین که چند تا از گل هاش باز شده و نوک انتهایی ساقه گل , چند تا غنچه وجود داره . باز بودن همه گل های به معنی اینه که مدت زیادی از شکفته شدن گل ها می گذره و ممکنه پس از خرید , در یکی دو هفته گل ها بریزن . اما اگر چند تایی غنچه داشته باشه , حداقل 2 تا 3 ماه شما گل خواهید داشت . گلدان های ارکیده همگی شفاف هستن و ریشه های داخلی هم دیده میشن . گلدان رو بردارید و زیرش و اطرافش رو نگاه کنید . نباید ریشه هایی که از زیر گلدان بیرون زده , شکسته و له شده و پوسیده و سیاه باشن ! باید اونها هم ظاهر سالمی داشته باشن و به سبزی بزنن . سبز و نقره ای ! سیاه و خشک و شکسته , به درد نمیخوره ! با بررسی درست این نکات , یک ارکیده سالم و خوب خواهید داشت ! 

- ارکیده های جوهری ! بعضی انواع ارکیده ها هستن که رنگ های غیر عادی دارن . مثل ارکیده آبی ! از خرید این ارکیده ها صرفه نظر کنید چون این ارکیده ها با جوهر رنگی شدن . در واقع ارکیده سفید رو با روش تزریق جوهر , رنگی میکنن و زمانیکه گل هاش بریزه , گل های جدید میبینید که سفید هستن و تنها جنبه تزئینی دارن و بس . 

- ارکیده ها انواع خیلی زیادی دارن و یکی از یکی زیباتر هستن . اما تنها نوعی که نگهداری ازش خیلی ساده ست , به نام Phalaenopsis معروفه . نگهداری انواع دیگه ارکیده کمی مشکل تره .

آبیاری گیاه ارکیده :
آبیاری این گیاه به شکل های مختلف انجام میشه و جالبه که همه اونها هم درست هستن و این گیاه با همه این روش ها , سرحال باقی می مونه . روش اول اینطور هست که گلدان ارکیده رو از گلدان تزئینی سفالی در میارین و توی جایی مثل سینک ظرفشویی میگیرین یا یک لگن و سپس با ظرفی که از آب پر کردین میریزین توش و آب از زیر گلدان خارج میشه و بعد از رفتن آبش , گلدان رو میذارید توی محفظه سفالی و میذارینش سر جاش . روش دوم اینطور هست که توی ظرفی آب پر میکنید و سپس گلدان ارکیده رو در میارین و توی اون ظرف به مدت 15 تا 20 دقیقه میذارید و سپس در میارین و آبش که رفت به گلدان سفالی منتقل و سر جاش قرار میدین . من دیدم هر دوی این روش ها رو انجام میدن و مشکلی هم پیش نیومده . در ضمن اگر محیط نگهداری ارکیده شما گرم هست و در روز کمی هم نور مستقیم خورشید دریافت میکنه , بهتره کمی آب ته گلدان ارکیده بریزید همیشه به اندازه یکی دو قاشق غذا خوری . ارکیده هاتون حسابی سرحال میشن . آبیاری هفته ای یکبار تا دو بار انجام میشه . اگر به روش اول به ارکیده ها آب میدین , هفته ای دو بار اما با روش دوم , هفته ای یکبار کافی هست . اگر در مناطق گرم و خشک زندگی میکنید و میبینید برگ ها کمی پلاسیده شدن , آبیاری رو بیشتر کنید . در زمستان مخصوصن در مناطفی مثل اروپای شمالی که هوا بیشتر ابری هست و سرد , بهتره آبیاری هر دو هفته یکبار انجام بگیره بسته به دمای خونه . با برداشتن گلدان ارکیده و نگاه به بارک ها , سبکی گلدان و خشک بودن خرده های چوب , می تونید بفهمید موقع آب دادن هست یا نه . اگر چوب ها خیس بودن , آب ندین ! چوب خیس رنگ تیره داره و چوب خشک رنگ روشن تر ...

کود دهی ارکیده :
کود دهی گیاه ارکیده زمان داره . هیچ وقت به گیاه ارکیده ای که گل روش هست , کود ندین . کود دادن به گیاه گلدار ارکیده باعث میشه گل ها سریع ریزش کنن و بیافتن . دلیلش اینه که با کود دادن , گیاه ارکیده رو تشویق به رشد میکنید و در نتیجه گل ها رو میریزه تا انرژیش رو بذاره روی ریشه زایی و برگ دادن . پس , تنها زمانی به گیاه ارکیده کود بدین که گل نداره و یا ساقه گل ازش خارج شده و زمانیکه به غنچه نشست , کود دهی رو قطع کنید . اما کود دادن به چه شکل انجام میشه ؟ کودهای مخصوص گیاه ارکیده رو تهیه کنید . سپس مانند دستور روی کود مقداری که گفته شده رو در آب حل کنید یا بچکونید . توصیه ای که پیش از کود دادن به گیاه ارکیده میشه اینه که بهتره پیش از کود دادن , ابتدا گلدان ارکیده رو بالای سینک ظرفشویی یا هر جایی , نگه دارین و با یک ظرف آب یکبار از بالا آب بریزید تا کل چوب های گلدان شسته بشه و آب از زیرش خارج , اینکار برای اینه که کود و باقی مانده مواد شیمیایی کودی که دفعات پیشین داده شده , شسته بشه و بره . سپس گلدان ارکیده رو داخل ظرفی که کود رو با آب مخلوط کردید , بذارین به مدت 15 دقیقه و سپس گلدان رو خارج کرده و بذارید آبش بره و بعد توی گلدان سفالی قرارش بدین . کود دهی هر بار موقع اب دادن انجام میشه و زمانیکه گل ها میخوان باز بشن , متوقف . 

هرس کردن ارکیده :
گیاه ارکیده هم نیاز به هرس شدن داره . یکی از قسمت هایی که همیشه هرس نیاز داره , ساقه های گل هست . زمانیکه آخرین گل روی گیاه پژمرده شد و افتاد , ساقه پایه گل رو از پایین ترین قسمت قطع کنید . با اینکه خیلی ها اینکار رو نمیکنن و مدتی بعد دوباره روی همون ساقه گل ظاهر میشه , اما قطع کردن این ساقه باعث میشه که گیاه ارکیده ضعیف نشه . چون پس از چند دوره گل دهی , گیاه بی جون و ضعیف میشه و گل ها کم و کمتر . پس بهتره که ساقه رو قطع کنید درست از لب بوته اصلی و با قیچی تمیز ! تیغه قیچی رو کمی حرارت بدین و سرد شد ببرین . گیاه ارکیده خیلی زود قارچ میگیره ! همچنین ریشه های شکسته یا پوسیده رو هم با یک قیچی کوتاه یا اصلاح کنید . برگ های بعضی ارکیده ها هم خیلی بزرگ میشن و پر پشت . اون برگها رو هم بهتره بزنین اگر که فضای زیادی رو گرفتن . 

ریشه های ارکیده :
دقت کنید که ارکیده دارای دو جور ریشه ست . یکی ریشه های هوازی که بالا قرار دارن و روی خاک و بیرون گلدان و دومی ریشه های عادی هست که توی بارک یا خاک ارکیده قرار گرفتن . هیچ وقت به ریشه های هوایی آب نپاشین و همینطور اونها رو نپوشونین . من دیدم خیلی ها تصور میکنن ریشه های بیرونی از خاک بیرون موندن و اونها رو میکنن زیر خاک ! اینکار اشتباهه و گیاه از بین میره . این ریشه ها رطوبت محیط  رو جذب می کنن . ریشه های خاکی هم آب و املاح رو جمع میکنن . 

خاک ارکیده :
ارکیده ها نیازه به خاک ندارن . اونها در طبیعت روی تنه درختان و یا روی صخره ها رشد می کنن . در داخل گلدان هم داخل ظرفی که پر از تکه های چوب هست رشد میکنن . در واقع کپک و باکتری ها و قارچی که روی این تکه های چوب رشد میکنه , موادی هستن که گیاه ارکیده از اونها تغذیه میکنه . بهترین خاک ترکیبی هست از : سه پنجم بارک – یک پنجم پرلایت و یک پنجم خزه خشک . این سه رو با هم مخلوط کرده و داخل گلدان ارکیده رو باهاش پر میکنن . بهترین نوع خاک ارکیده این ترکیب هست . 

 

 نور :
بهترین نور برای ارکیده , نور غیر مستقیم هست . یعنی سایه روشن . یا نور خورشیدی که از پنجره به داخل میاد و با پرده نازک فیلتر یا ضعیف میشه . اما به تجربه خودم فهمیدم که ارکیده ها زیر نور آفتاب مستقیم رشد خیلی بهتری میکنن و بیشتر گل میدن و برگ هاشون سبز و کلفت میشه و سرحال تر هستن . اما نه برای طولانی مدت . یعنی فقط در روز یکی دو ساعت نور مستقیم بخورن نه بیشتر . اگر دائم در طول روز باشه , برگهاشون میسوزه و از بین میرن . 

تکثیر ارکیده :
تکثیر ارکیده سخت و زمانبره و اقتصادی نیست . تکثیر ارکیده توسط یک ماده محرک به نام کیکی ؛ Keiki Paste انجام میشه . با مالیدنش روی ساقه اصلی ارکیده که گل ها روی اون قرار دارن , زمانیکه گل ها ریختن انجام میشه . ساقه گل ارکیده بصورت بند بند هست . یکی از بند های میانی رو انتخاب کرده و سپس پوسته دور بند رو می کنیم و این ماده رو دور اون قسمت می مالیم . به مرور زمان در این قسمت ریشه های باریکی ظاهر میشن و سپس برگها رشد میکنن . زمانیکه گیاه تقریبن بزرگ شد , اونو از ساقه جدا میکنن و در یک گلدان جدا در خاک مخصوص ارکیده میکارن . اینکار زیاد به صرفه نیست چون اولن که زمان خیلی طولانی ای میگیره و بیشتر از 6 ماه طول میکشه و دوم اینکه خود ماده تکثیر کننده هم قیمتش بالاست و به اندازه قیمت خرید یک ارکیده بزرگ هست . Keiki Paste رو می تونید از eBay خریداری کنید .

افشانه آب :
گیاه ارکیده نیاز چندانی به آبپاشی با افشانه نداره . اما اگر در محیط خشک مثل تهران اونو نگهداری میکنید , فقط به برگ هاش خوبه هر روز کمی آب بپاشین و همینطور به ریشه های بیرونی ارکیده . هیچ وقت به گل ها آب نپاشین . می تونید کمی هم روی خرده چوب ها آب بپاشین تا رطوبت رو نگه دارن البته به شرط نگهداری در مناطق گرم و خشک و بدون رطوبت . پاشیدن آب روی ریشه های خارجی که نقره ای رنگ هستن باعث میشه رنگشون سبز بشه . این ریشه ها رطوبت هوا رو جذب میکنن بنابراین اگر در مناطق خشک زندگی میکنین به اونها هم آب بپاشین کمی .

تمیز کردن و براق کردن برگ های ارکیده :
ارکیده ها دارای برگ های کلفت و براقی هستن . اما به مرور در منزل برگ ها روشون خاک میشینه وهمینطور لکه های سفیدک زده آب باقی می مونه که با دستمال هم تمیز نمیشه . بعضی ها میرن پول میدن و اسپری براق کننده برگ میخرن و استفاده میکنن . اما یک راه خیلی ساده و جالب هست و مجانی . یک عدد لیمو ترش رو از وسط قاچ کنید و به اندازه یک قاشق غذا خوری آبش رو توی یک استکان بریزید . سپس دو قاشق غذا خوری آب جوشیده سرد یا آب معمولی بهش اضافه کنید . سپس یک پد آرایشی بردارید و به این محلول آغشته کنید و سطح برگ ها رو باهاش پاک کنید . می بینید برگ ها حسابی برق می افتن و خوشرنگ میشن . به همین سادگی ... اگر لیمو ندارید , از کمی سرکه سیب مخلوط با آب استفاده کنید . دلیل این براق شدن اینه که به مرور جرم و باقی مونده آهک و املاح آب که روی برگ ها می مونه و سفیدک میزنه رو , اسید لیمو و سرکه حل میکنه و برگ ها تمیز و شفاف میشن .از این روش برای برگ های گیاهان دیگه هم می تونید استفاده کنید مثل سانسوریا و برگ قاشقی و کلن گیاهان با برگ های گوشتی و کلفت ... 

رطوبت :
گیاه ارکیده یک گیاه رطوبت دوسته و در جنگل های بارانی و گرم رشد میکنه .اما به این معنی نیست که خاکش باید دائمن خیس و مرطوب باشه . بلکه هوا باید مرطوب باشه . گیاه ارکیده ریشه های هوایی داره که از گلدان بیرون زده هستن و این ریشه ها رطوبت هوا رو جذب میکنن و نباید اونها رو زیر خاک کرد چون می پوسن و دچار قارچ میشن گیاه از بین میره برای همین پس از هر دوره آبیاری , باید خوب خشک بشن . به همین دلیله که نباید هیچ وقت ته گلدان ارکیده آب باشه مگر اینکه گیاهتون در جای گرم باشه و نور آفتاب بهش بخوره که در اونصورت این آب هر روز تبخیر میشه و رطوبت برقرار میکنه اما اگر در مناطقی مثل اروپای شمالی هستین , وجود این آب باعث ایجاد قارچ و پوسیدگی ریشه میشه و گیاهتون رو از بین میبره . 

 تعویض گلدان :
گیاه ارکیده هم نیاز به تعویض کردن گلدان داره . زمانیکه می بینید گیاه شما پر از ریشه شده , زمان بزرگ کردن گلدان هست . سوالی که خیلی ها می پرسن اینه که آیا گلدان باید حتمن شفاف باشه ؟ پاسخ اینه که نه ! انتخاب گلدان شفاف تنهای برای زیبایی هست و دیده شدن ریشه ها و جنبه تجاری داره . شما از هر گلدان پلاستیکی معمولی هم می تونید استفاده کنید . گلدان سفالی به دلیل ایجاد محیط مناسب برای رشد قارچ و همینطور کشیدن رطوبت به بیرون , برای این گیاه مناسب نیست ! برای همینه که گلدان های ارکیده رو با گلدان پلاستیکی داخل گلدان های سفالی زیبا میذارن . گلدان ارکیده رو پس از پایان دوره گل دهی عوض میکنن و زمانیکه گل ها روی شاخه هستن نباید انجام بشه . همینطور فراموش نکنید که گلدان پلاستیکی ارکیده باید سوراخ های درشت در ته داشته باشن تا هوا بین ریشه ها جریان پیدا کنه و نباید از گلدان های پلاستیکی معمولی استفاده کرد یا اگر از اونها استفاده میکنید , حتمن سوراخ هاش رو درشت کنید . 

 

گل دهی :
یکی دیگه از دلایل محبوبیت گیاه ارکیده , طولانی بودن دوره گلدهی اون هست . این گیاه بطور متوسط بین 5 تا 4 ماه گل هاش رو نگه میداره اگر خوب ازش مراقبت بشه . کمترین میزان نگهداری 3 ماه هست . پس از پایان گلدهی و ریزش گل ها , گیاه شروع به برگ دادن میکنه . زمانیکه برگ دادن متوقف میشه , دوباره گل دادن آغاز میشه که معمولن این استراحت بین 3 ماه تا 4 ماه ممکنه طول بکشه . گل دادن به این صورته که یا روی همون ساقه پیشین گل , دوباره غنچه ها ظاهر میشن و یا اگر اون ساقه رو قطع کرده باشین , از خود بوته ارکیده ساقه ای شروع به رشد میکنه و میاد بالا و دراز میشه و سپس شروع به شاخه شاخه شدن میکنه و غنچه ها ظاهر میشن . به همین دلیل اگر شما به گل اکیده علاقه دارین و دوست دارین گیاهان ارکیده شما همیشه روشون گل باشه , می تونید به روش زیر عمل کنید :

ابتدا یک گیاه گلدار ارکیده بخرین و صبر کنید تا گل هاش بریزه , به محض ریخته شدن گل هاش , گیاه دوم رو بخرید . بین ریزش گل های گیاه اول تا دوم 3 تا 4 ماه فاصله می افته . و به همین ترتیب گیاه بعدی . در پایان زمانیکه یکی از گیاهان شما گل هاش میریزه , گیاه بعدی شروع به گل دادن میکنه و همینطور به ترتیب ... چون معمولن بیشتر مردم 4 تا 5 گلدان ارکیده میخرن همزمان با هم و همه اونها همزمان گل هاشون میریزه و تا مدت طولانی همه این گیاهان بدون گل هستن و خیلی ها به محض اینکه گل های ارکیده هاشون میریزه , گیاه رو دور می اندازن که این اشتباهه و گیاه ارکیده یک گیاه دائمی هست !!!


 دما :
دمای مناسب برای ارکیده 24 تا 28 و حتا 30 درجه سانتیگراد هست . دمای نگهداری از ارکیده اگر کم باشه یعنی زیر 22 درجه , گیاه رشدش کم میشه و گل نمیده و دوره گل دادنش خیلی طولانی میشه . در واقع همون دمای داخل اتاق بهترین دمای نگهداری از اونهاست . یا اگر در مناطقی مثل شمال ایران زندگی می کنید , دمای تابستان ها به شرط نگهداری در سایه , خیلی مناسب اونهاست هم هوا رطوبی هست و هم گرم و شرجی .